Aileden biriyle haberleşme koptuysa atılacak ilk adım, beklemeden karakola ya da jandarmaya gidip kayıp başvurusu yapmaktır; dedektif çalışması bu başvurunun yerine geçmez, onun yanında yürür. Çalışma ailenin bildiklerinden, yani son konuşmadan, kişinin sık bulunduğu yerlerden ve çevresinden kurulur; kent ile ilçeler arasındaki mesafeler de plana baştan katılır.

Telefonu kapalı, evinde yok, işine gitmemiş. Belki bir tartışmanın ardından çıktı, belki hiçbir işaret vermeden. Aile bir yandan en kötüsünü düşünür, bir yandan “bir arkadaşının yanındadır” diye umar. Bu belirsizlik insanı hem kilitler hem de dağınık işlere iter: herkes aynı yerlere bakar, aynı kişileri arar, öğrenilen bilgi bir yerde toplanmaz ve kimse resmin tamamını görmez. Denizli Dedektif’in bu karttaki asıl katkısı, o dağınık emeği tek bir plana çevirmektir.

Bu kart, haberleşmenin yakın zamanda ve beklenmedik biçimde koptuğu durumlar içindir. Yıllardır görüşülmeyen bir akrabaya yeniden ulaşmak istiyorsanız ihtiyacınız başka bir çalışmadır ve güncel adres kartı o durumu ayrıca ele alır.

Kolluğa bildirim neden ilk iş

Kolluk kuvvetleri, bir dedektifin hiçbir zaman erişemeyeceği kayıtlara ve yetkilere sahiptir. Bir kişinin nerede olabileceğine dair en hızlı ilerlemeyi onlar sağlar ve bu ilerleme ancak başvuru yapıldıktan sonra başlar. “Biraz daha bekleyelim” demek zaman kazandırmaz, kaybettirir.

Başvurudan sonra aile genellikle bir boşlukta kalır. Resmî süreç kendi işleyişiyle yürür, ama ailenin elinde de değerli bilgiler vardır ve bunların bir yerde toplanması, düzenli biçimde değerlendirilmesi gerekir. Dedektif çalışması bu boşluğu doldurur. Başvurunun yapıldığı tarih ve yer rapora not edilir; çalışma resmî ekiplerin işine karışmaz. Başvuruyu hangi birime yaptığınızı not edin; sonradan öğrendiğiniz her yeni bilgiyi aynı birime iletmek, sürecin dağılmasını önler.

Son konuşmadan geriye kalanlar

Bir yakını arayan ailenin elindeki bilgi, genellikle sandığından fazladır. Çalışmanın ilk adımı bu bilgiyi sırayla yazıya geçirmektir:

kişinin en son görüldüğü ya da en son konuşulduğu an ve o konuşmada söyledikleri,
son haftalarda değişen bir şey: bir borç, bir tartışma, yeni bir tanıdık, işini bırakması, ruh hâlindeki bir değişiklik,
düzenli olarak bulunduğu yerler: bir kahvehane, bir dernek, bir spor sahası, bir akrabanın evi,
yakın arkadaşları ve aile içinde kimlerin onlarla konuştuğu,
güncel bir fotoğrafı ve en son nasıl giyindiğine dair hatırlananlar.

Bu bilgileri ailenin tek bir kişide toplaması işi büyük ölçüde kolaylaştırır. Biri arkadaşlarla konuşur, biri akrabaları arar, ama öğrenilen her şey aynı kişiye ulaşır ve oradan bize gelir. Böylece aynı bilgi üç ayrı ağızdan, üç farklı biçimde gelmez ve bir ayrıntı gözden kaçmaz. Kişinin son günlerde herkesin görebildiği hesaplarında paylaştıkları varsa, bunların ekran görüntüsünü tarihiyle saklayın; paylaşımlar silinebilir ve o an kaybolan bir ipucu geri gelmez.

Arkadaşlarla, akrabalarla ve komşularla konuşmak ailenin işidir; bu konuşmalardan öğrenilenler plana eklenir.

Unutkanlık ya da düzenli ilaç ihtiyacı varsa

Kaybolan kişi yaşlıysa, unutkanlık yaşıyorsa ya da düzenli ilaç kullanıyorsa zaman daha da değerlidir. Bu bilgiyi resmî başvuruda açıkça belirtmek, kolluğun önceliğini doğrudan etkiler. Dedektif çalışmasında da plan buna göre değişir: kişinin geçmişte uzun süre yaşadığı mahalle, çocukluğunun geçtiği yer, eskiden çalıştığı iş yeri gibi zihninde güçlü yer tutan noktalar öne alınır. Unutkanlık yaşayan biri bugünkü evinin yerine yıllar önceki evini arıyor olabilir; aile bu eski adresleri hatırladıkça plana ekler.

Aile uzaktaysa

Aile başka bir şehirde, kayıp yakın Denizli’de yaşıyorsa ilk soru, kişinin evinde bir şeyin değişip değişmediğidir. Kapının önünde biriken posta, günlerdir kapalı duran perdeler ya da kapıya bırakılmış bir paket, evin ne zamandan beri boş olabileceği hakkında fikir verir. Bu işaretler sokaktan görüldüğü kadarıyla kayda geçer ve resmî başvuruyu yapan aile bireyine iletilir; eve girilmez.

Uzaktaki aile için ikinci önemli şey, Denizli’deki çevrenin bilinmemesidir. Kişinin burada kimlerle görüştüğünü, hangi kahveye ya da derneğe gittiğini aile pek bilmez. Bu durumda açık kaynaklar ve kişinin kendi paylaşımları daha büyük bir pay alır; aile de kişinin iş yerinden ya da ev sahibinden öğrenebildiklerini aynı kişide toplar.

Çalışmanın kapsamı ve mesafeler

Toplanan bilgi bir plana dönüşür: hangi kamusal yerlere hangi sırayla bakılacağı, kişinin bulunabileceği hangi adreslerin dışarıdan kontrol edileceği, hangi açık kaynakların taranacağı. Açık kaynak, kişinin herkese görünür paylaşımları ve hakkında yayımlanmış bilgilerle sınırlıdır; hesaplara girilmez, sahte bir kimlikle kimseye yazılmaz.

Mesafe, Denizli’de planın önemli bir parçasıdır. Kentte yaşayan biri için önemli yerler birkaç kilometre içindedir; ama ailenin bir bağı ilin uzak bir ilçesindeyse, örneğin kentten yaklaşık 105 km uzaktaki Çameli’deyse, o ilçe için plana ayrı bir gün konur. Uzak bir ilçeye ayrılan gün, ailenin o ilçedeki bağıyla ilgili bütün bilgiler toplandıktan sonra kullanılır; böylece o yolculuk boşa gitmez. Hangi ilçeye ne zaman gidileceği, ailenin bildiklerine göre öne alınır ya da sonraya bırakılır.

Kapsam ve gün sayısı teklifte yazılıdır. Yeni bir ipucu çıktığında plan aileyle birlikte yeniden düzenlenir; gereken ek gün de bu konuşmada kararlaştırılır.

Bir iz bulunduğunda ve bulunamadığında

Kişinin bir yerde görülmesi her şeyi çözmeyebilir, çünkü sonraki adım kişinin durumuna bağlıdır. Kişi kendi isteğiyle ayrılmış bir yetişkinse bulunduğu yer aileye bildirilmez. Kişiye yaklaşılmaz, ona bir mesaj da götürülmez; aileyle yeniden konuşup konuşmamak onun kararıdır. Resmî başvuru sürüyorsa kolluk kendi yoluyla ilerler. Bu sınır aileye ağır gelebilir, ama yetişkin bir insanın kendi hayatı üzerindeki hakkını korur ve ilişkinin ileride onarılmasına da kapı aralık bırakır.

Sonuç alınamadığında da ailenin eli boş kalmaz. Rapor hangi bilgiden yola çıkıldığını, hangi yerlere hangi gün bakıldığını, hangi ihtimallerin elendiğini sırasıyla yazar. Bu döküm, resmî başvurunuza eklemek isteyeceğiniz düzenli bir bilgi de olabilir ve aramayı ileride yeniden açmak isterseniz kaldığınız yeri gösterir.

Bu süreçte en çok yıpranan ailenin kendisidir. Ön görüşmeyi ailenin seçtiği tek bir kişiyle yapmak, hem bilginin düzenli kalmasını sağlar hem de herkesin aynı şeyi defalarca anlatmasının önüne geçer.